సాహో బేతాళ

  • 1798 Views
  • 6Likes
  • Like
  • Article Share

    కర్లపాలెం హనుమంతరావు

  • హైదరాబాదు
  • 8142283676
కర్లపాలెం హనుమంతరావు

బేతాళకథలను గురించి తెలుగువాళ్లకు ప్రత్యేకంగా చెప్పక్కర్లేదు. ‘చందమామ’ చలవ. తెలుగునాట బేతాళుడు ప్రతీ ఇంటికీ నెలకోసారి వచ్చి చక్కటి కథ వినిపించే కథల భూతంగా చిరపరిచితుడు.
      పట్టువదలని విక్రమార్కుడు చెట్టు మీది శవాన్ని భుజాన వేసుకుని శ్మశానం కేసి నడవడం.. శవంలోని బేతాళుడు మహారాజుకు మార్గశ్రమ తెలియకుండా కథలు అల్లి చెప్పడం బేతాళకథల రివాజు. విక్రమార్కుడు వినే ఆ వింత కథలనే పాఠకులూ చిన్నా పెద్దా తేడా లేకుండా ఎంతో ఉత్కంఠతో చదవడం అదో మోజు. ఆ మైమరపునకు కారణం నెలకో తీరులో సాగే కథల్లోని కొసమెరుపు. బేతాళుడి ప్రశ్నలకు జవాబులు తెలిసీ పెదవి విప్పకుంటే రాజు తల వెయ్యి వక్కలవుతుంది. మహారాజు ఆ నెల ఏ తెలివైన జవాబు చెప్పి గండం నుంచి తప్పుకుంటాడోనని దిగులు! 
      చిత్ర విచిత్రమైన భావోద్వేగాలతో దశాబ్దాలపాటు తెలుగువారిని ఉర్రూతలూగించిన ఈ బేతాళుడు ఎవరు? చిక్కుముడి కథల అసలు పరమార్థం ఏంటి? ఈ సందేహాలు నివృత్తి కావాలంటే ‘బేతాళ పంచవింశతి’ గురించి తెలుసుకోవాలి. 
      అనగనగా ఒక వీరుడు. అతగాడి పేరు విక్రమసేనుడు. ప్రతిష్టాపురానికి మహారాజు. శీలభద్రుడనే ఓ యోగి పదేళ్లపాటు రాజుగారికి రోజుకో విచిత్ర పండొకటి కానుకగా సమర్పిస్తాడు. నిజానికీ ఆ బహుమానాలన్నీ మణులు.. మాణిక్యాలు! రాజు నిలదీసిన మీదట యోగి నోట బేతాళుడి వివరాలు బయట పడతాయి. కోరుకున్న రూపంలోకి మారి పోగల కామరూప శక్తిమాయ బేతాళుడి బలం. ఆ భూతాన్ని తన పరం చేయమని వేడుకుంటాడు ఆ తాంత్రిక యోగి. 
      శైవ తాంత్రిక సంప్రదాయాల ప్రకారం బేతాళుడు ఒక భూతం. మంత్రతంత్రాలతో వాణ్ని వశం చేసుకోవడం సులభం. శ్మశానాల్లో.. శవాల్లో నివాసముండే వాడు తన వశమైతే సర్వశక్తులు సిద్ధిస్తాయని యోగి దురాశ. సాహసం, మేధస్సులకు సైదోడుగా బోలెడంత సహనం కలిగిన విక్రమసేనుడే తన వాంఛితం ఈడేర్చే సమర్థుడని యోగి ఇంత మంత్రాంగానికి పూనుకున్నాడు. సన్యాసి అంతరంగం పసిగట్టని రాజు ఎన్ని రాత్రులైనా జాగారాలు చేసి బేతాళుణ్ని యోగి పరం చేయాలని పంతం పడతాడు. అతని ప్రయత్నాలను ఎప్పటికప్పుడు భంగం చేసే బేతాళుడి ప్రయాస నేపథ్యంగా సాగే పాతిక కథల సమాహారమే ‘బేతాళ పంచవింశతి’. సంస్కృత సాహిత్యంలో ఇదో సుప్రసిద్ధ కథాకావ్యం. ‘చందమామ’ పత్రికలో ఏళ్ల పాటు కొనసాగిన కల్పిత కథలన్నిటికీ ఇదే ప్రేరణ.
ఎవరు రాశారు?
బేతాళుడి పుట్టుక కథ చాలా ప్రాచీనమైంది. జనశ్రుతంగా విన వచ్చిన ఈ కథలను అజ్ఞాత కవి ఎవరో గ్రంథస్థం చేశాడన్నది సాహిత్య పరిశోధకుల అభిప్రాయం. బేతాళకథల మూలాలు శైవ తాంత్రిక సంప్రదాయంలో ఉన్నప్పటికీ.. బౌద్ధుల తాంత్రిక యోగ సంప్రదాయంలోకీ ఈ బేతాళుడు వచ్చి తిష్ట వేసినట్లు చెబుతారు. 
క్రీ.శ ఒకటో శతాబ్ది, శాతవాహనుల కాలం నాటి ప్రాకృత భాషాకవి గుణాఢ్యుడు పైశాచి భాషలో ‘బృహత్కథ’ రాశాడు. ఇందులోని కొన్ని కథలే బేతాళ కథలనే నమ్మకం ప్రచారంలో ఉంది. బృహత్కథాలహరి కాశ్మీరం ప్రతిలో బేతాళ పంచవింశతి ప్రస్తావన ఉన్నట్లు పాశ్చాత్య పండితుడు వింటర్‌ విట్స్‌ భావించాడు. ప్రాకృతం నుంచి సంస్కృతంలోకి అనువాదమైన క్షేమేంద్రుడి బృహత్కథామంజరిలో, సోమదేవుడి కథాసరిత్సాగరంలో కనిపించే బేతాళ కథలు.. నేపాళ కవి బౌద్ధస్వామి సంస్కృత బృహత్కథాశ్లోకసంగ్రహంలో కనిపించవు! బేతాళ పంచవింశతికి మూలం అని భావించే కాశ్మీరం ప్రతి అలభ్యం. ఈ స్థితిలో నిజానిజాలు నిర్ధరించడం కష్టం. ఆయా కాలాల్లో కవులు తమ సమకాలీన సామాజిక పరిస్థితులకు తగ్గట్లుగా ఈ కథల్లో మార్పులు చేసుకున్నారు. దాంతో ఏవి మూలరూపాలకు దగ్గరివో, ఏవి ప్రక్షిప్తాలో నిగ్గుదేల్చడమూ క్లిష్టతరంగా మారింది! జంబలదత్తు గద్యరూపంలో, వల్లభదేవుడు సంక్షిప్త రూపంలో, మరో పేరు తెలియని కవి క్షేమేంద్రుడి బృహత్కథామంజరిలోని పద్యరూప కథలను గద్యంలోకి మార్చినట్లు చెబుతారు. గద్య పద్యమయ హృద్యశైలిలో కూర్చిన పన్నెండో శతాబ్ది నాటి శివదాసు కృతే ఉన్నంతలో మూలరూపానికి కాస్తంత సమీపంగా నడిచినట్లు విమర్శకులు భావిస్తున్నారు.
తెలుగులోకి తెచ్చిందెవరు?
జక్కన ‘విక్రమార్క చరిత్రం’ తెలుగునాట విస్తారంగా ప్రచారంలోకి వచ్చినప్పటి నుంచి భట్టివిక్రమసేనుడు విక్రమార్కుడుగా మారిపోయాడని వినికిడి. వెన్నెలకంటి అన్నమయ్య ‘షోడశకుమార చరిత్రం’లోని కొన్ని కథలు బేతాళ పంచవింశతి ప్రేరణతో రాసినవేనంటారు. చిన్నయసూరి కాలం వరకు సామాన్య పాఠకులు వెన్నెలకంటి కావ్యాన్ని ‘బేతాళ పంచవింశతి’గానే పిలుచుకునేవాళ్లు కూడా! మిక్కిలి మల్లికార్జునుడనే కవి కూడా బేతాళ పంచవింశతి పేరుతో మరో కావ్యం రాసినట్లు ఆరుద్ర పేర్కొన్నారు. కూచిరాజు ఎర్రన ‘సకలనీతి కథావిధానం’లోనూ ఈ కథలు కొన్ని కనిపిస్తాయి. వెన్నెలకంటి, ఎర్రనల కన్నా ముందే పద్మనాయక యుగంలో కవి వల్లభటుడూ తనవంతుగా మరో బేతాళ పంచవింశతి పుష్పాన్ని తెలుగు సాహిత్య తోరణానికి జతచేశాడు. పోతరాజు అనే కవి రాసినట్లు చెప్పుకునే మరో పది బేతాళ పంచవింశతి పద్యాలను ఓ అజ్ఞాతసంధాత వెలికితీశాడు. 
      ఆలయ నిర్మాణాల్లో పేరు ప్రఖ్యాతులు గడించిన పద్మనాయక రాజుల నాటి రేచర్ల గోత్రీకుడు బేతాళరెడ్డిని ప్రస్తుతిస్తూ చిన్న వీరయ్య అనే కవి సంస్కృతంలో ఓ లఘుకావ్యం రచించాడు. బంగారు రంగప్ప దాన్ని ‘బేతాళ చరిత్ర’ పేరుతో ద్విపద కావ్యంగా తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఆ అనువాదం తరచూ బేతాళ కథలుగా పొరపడటం జరుగుతోంది.. ఇదో గమ్మత్తు.. సాహిత్యంలో!
చిత్ర పాత్రలు.. విచిత్ర ఘటనలు
బేతాళ పంచవింశతిలో బేతాళుడు విక్రమసేన మహారాజుకు ప్రతీ రాత్రీ ఒకటి చొప్పున వరుసగా రెండు డజన్ల కథలు చెపుతాడు. తెలివైన పద్మావతి పంపిన మర్మ సందేశాలను మంత్రిపుత్రుడు తన బుద్ధికుశలతతో పరిష్కరించి యుక్తియుక్తంగా ఆమెను తన రాకుమారుడికి జతచేసిన మొదటి కథ నుంచి.. బాలుడి మృతదేహం లోకి పరకాయప్రవేశం చేసే ముందు రోదనలు, చిందులతో ఓ ముసలి యోగి చేసిన హంగామా దాకా ఎక్కడా ఆగకుండా, నడక మందగించకుండా సాగుతుంది బేతాళుడి కథాప్రవాహం. అనాథలైన తల్లీకూతుళ్లు విధివశాన ఓ తండ్రి, కొడుకులకు భార్యలవుతారు. ఈ రెండు జంటలకు కలిగిన సంతానం మధ్య సంబంధాల్లో సంక్లిష్టత ఏర్పడినప్పుడు ఆ తికమక సంబంధాల సమస్యకు రాజు నుంచి సబబైన సమాధానం రాదు. అక్కడికి బేతాళుడి ప్రశ్నలు ఆగిపోయినా ఆ మర్నాటి రాత్రి జరిగిన పతాక సన్నివేశాలతో కథాకావ్యం సుఖాంతమవుతుంది. 
      పునరుజ్జీవితురాలైన మందారవతి, మనుషుల పాపపుణ్యాల గురించి చర్చించే చిలుక గోరింక, యజమాని కోసం సకుటుంబంగా సాహస త్యాగాలకు ఒడిగట్టే భృత్యుడు వీరవరుడు, ఉమ్మడి ప్రజ్ఞ వల్ల పునరుజ్జీవించిన సమప్రభను ఎవరు ఏలుకోవాలనే మీమాంసలో పడిన బ్రాహ్మణ కుమారులు, తలలు.. మొండేలు తారుమారుగా అతికించుకుని తిరిగి బతికిన భర్త.. సోదరుల్లో ఎవరి పాణి గ్రహించాలో అంతుబట్టని యువతి.. లాంటి పాత్రలు ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసేస్తాయి కొన్ని కథల్లో. వివాహమైనా భర్త అనుమతితో ఇల్లు దాటిన ఇల్లాలు, కాముకుడైనా నిష్కళంక ప్రేమ ప్రదర్శించే చోరుడు.. లోకం ఊహించలేని దుష్టపాత్రల శిష్టస్వభావాలు విస్తుగొలుపుతాయి మరికొన్ని కథల్లో! సముద్రగర్భ నగరాలు, దివ్యలావణ్యాలతో మెరిసే రాజకుమార్తెలు, కలువల తాకిడికే దేహం కందే అతిసుకుమారులు, చంద్రకిరణం సోకినా ఒళ్లు కాలే వయ్యారి భామలు, దంపుడు బియ్యం దెబ్బలమోతకే చేతులు బొబ్బలెక్కే అబ్బురాండ్రు.. ఊహకైనా అందని చిత్ర విచిత్ర పాత్రలు ఎదురవుతుంటాయి ఇంకొన్ని కథల్లో! సుఖలాలసులైన యశఃకేతు వంటి దౌర్భాగ్య మహారాజులు, అమృతం తాగినా విషం మింగినట్లు మరణించే హరిస్వాములు లాంటి దురదృష్ట జాతకులు, వధ్యశిల ఎక్కిన ముష్కరుణ్ని కోరి మరీ వరించి సతీ సహగమనానికి సిద్ధపడ్డ సుదతీమణులు.. పాఠకులకు ఊపిరి సలుపనీయని విచిత్ర వ్యక్తులతో రెప్పకొట్టకుండా చదివిస్తాయి అన్ని కథలూ!
ఆ సృజన అద్భుతం!
మంత్రగుళికల మహిమతో ఇద్దరికి ఇల్లాలైన శశిప్రభ సంకటస్థితి నిజజీవితంలో ఎదురైతే కిం కర్తవ్యం? నాగు రక్షణ కోసం స్వీయ దేహాన్ని శంఖచూడుడంత సంతోషంగా గరుత్మంతునికి ఆహారంగా మనం సమర్పించుకోగలమా? ధర్మం, మోహం మధ్య నలిగే దుర్భర పరిస్థితులు కనక మనకే తటస్థిస్తే ‘సుందరి ఉన్మాదం’ కథలోని మహారాజులా సులువుగా ఉసురు తీసుకుంటామా? జీవితమంటే కష్టనష్టాల కలనేతన్న తత్వం తెలిసినప్పటికీ బేతాళ కథల్లో మాదిరి బతుకులో నిజంగానే కష్టాలు ఎదురైతే ఆ పాత్రలంత విశుద్ధంగా, విస్పష్టంగా, విచిత్రంగా ప్రవర్తిస్తామా? అభీష్టవరదాయినీ మంత్రవిద్యను నేర్పే సాధనాక్రమంలో అనూహ్యంగా గురుశిష్యులిద్దరూ ఆ వింతవిద్యనే పోగొట్టుకుంటారో కథలో! తండ్రి కోసం చేసిన పిండప్రదానంలో విచిత్రమైన ధర్మసంకటం ఎదుర్కొంటాడో కన్నకొడుకు మరో కథలో! కాసులకోసం కన్నవాళ్లు, స్వీయ ప్రాణరక్షణ కోసం మహారాజు ..ఇలా తలా ఒక స్వార్థ ప్రయోజనార్థం దైవోపహతుడైన ఏడేళ్ల బాలుణ్ని బలివ్వడానికి సిద్ధపడతారు మరో కథలో! వింటేనే చాలు వెన్నులో వణుకు పుట్టించే అరుదైన ఘటనలు నిజంగా కంటి ముందే జరుగుతుంటే పాఠకుల మానసిక పరిస్థితుల గతేంటి? మోహాతిశయంతో ప్రాణాలు విడిచిన స్త్రీని చూసి తట్టుకోలేక ప్రాణాలు విడుస్తాడా ఎంత ప్రియుడైనా నిజజీవితంలో? ఇదే అబ్బురమనుకుంటే ఆ భార్య, భార్యాప్రియుల అర్ధంతర మరణ వార్త విని స్వీయప్రాణాలు సైతం తృణప్రాయంగా త్యజిస్తాడు అసలు భర్త మరీ విడ్డూరంగా! ఇలాంటి ఆశ్చర్యకర కథనాలతో పాటు చచ్చిన సింహానికి జీవం పోసి బతికించి దాని దాడికి బలైపోయిన మూర్ఖ విద్వాంసుల లాంటి వారి మూఢత్వాన్నీ వదలకుండా చెప్పినందుకే బేతాళ కథలు అజరామరమయ్యాయి. భారతీయుల కథాకల్పనా పటిమకు బేతాళ పంచవింశతిలోని ప్రతీ కథా ఒక విశిష్ట ఉదాహరణ.
      కథలోని విక్రమసేనుడు వాస్తవానికి త్రివిక్రమసేనుడని సాహిత్య విమర్శకులు భావిస్తున్నారు. ఆ త్రివిక్రముడి అభీష్టం మేరకు ‘బేతాళ పంచవింశతి’ శతాబ్దాల కిందటే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ‘ప్రశ్న- సమాధాన’ ప్రక్రియాపరంగా సాగే కథావిభాగంలో ఉత్తమశ్రేణి కావ్యంగా కీర్తి గడించింది. పలు ప్రపంచ భాషల్లోకి తర్జుమా అయ్యింది. బేతాళ పంచవింశతి ప్రసంగ, శ్రవణాలు జరిగే చోట యక్ష, బేతాళ, పిశాచ, రాక్షసాది దుష్టశక్తుల సంచారం నిషిద్ధమని భూతం అభయం ఇస్తుంది. బేతాళ కథలని పురాణాల స్థాయికి పెంచే ప్రయత్నంగా దీన్ని భావించినా భావించవచ్చునేమో!


వెనక్కి ...

మీ అభిప్రాయం