మన పంపన... మన చరిత్ర

  • 266 Views
  • 1Likes
  • Like
  • Article Share

    చైతన్య

  • హైదరాబాదు.

కన్నడ ఆదికవిగా కీర్తి గడించిన పంపన తెలుగువాడేనన్న విషయం ఇటీవల మళ్లీ చర్చల్లోకి వచ్చింది. కన్నడంలో పంపగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఈయనకు పంపన, పద్మకవి అనే పేర్లున్నాయని సాహితీ చరిత్రకారులు గుర్తించారు. పంపన తెలుగువాడేనన్నది కొత్త విషయం కాకున్నా, అది కొందరికే పరిమితమైంది. తెలుగుకు ప్రాచీన హోదాపై మద్రాసు ఉన్నత న్యాయస్థానంలో వాదోపవాదాల్లో పంపన తెలుగు రచనలే మన సాహిత్య ప్రాచీనతను చాటాయి. 
భారతీయ భాషలకు
ప్రాచీన హోదా కల్పించడానికి ఉన్న ప్రమాణాల్లో వెయ్యేళ్ల సాహిత్యం ఒకటి. తెలుగుకు అంతటి సాహిత్య చరిత్ర లేదనేది తమిళ న్యాయవాది వాదన. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం మద్రాస్‌ ఉన్నత న్యాయస్థానంలో మన సాహిత్య చరిత్ర నన్నయ కాలం నుంచి ఉందని కోర్టుకు నివేదించింది. నన్నయ్య 11వ శతాబ్దానికి చెందిన కవి. ఆయన ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని 1050లో రాసినట్లు అంచనా. అందువల్ల తెలుగు ప్రాచీన హోదాకు అర్హమైంది కాదని తమిళ న్యాయవాది వాదించారు. ఈ విషయం మీద రాష్ట్ర విభజన తర్వాత ప్రతివాదుల్లో ఒకరిగా ఉన్న తెలంగాణ ప్రభుత్వం నన్నయ్యకు పూర్వం నాటి సాహిత్య ఆధారాలను న్యాయస్థానానికి నివేదించింది. ఈ సందర్భంలో ప్రాచీన కవిగా, కన్నడ ఆదికవిగా గుర్తింపు పొందిన పంపన తెలుగు సాహిత్య ప్రస్థావనతోపాటు ఆయన పూర్వీకుల తెలుగు మూలాలు చర్చకొచ్చాయి.
      తెలుగులో కవిత్రయంలాగే కన్నడలో కవి రత్నత్రయం ఉంది. వేములవాడ చాళుక్య రాజుల్లో ప్రసిద్ధుడైన రెండో అరికేసరి సాహిత్య ప్రియుడు. ఆయన ఆస్థానంలోని కవిరత్న త్రయంలో పంప, పొన్న, రన్న కవులున్నారు. వీరిలో పంప కవి ప్రసిద్ధుడు. ఆయన రాసిన ఆదిపురాణం, విక్రమార్జున విజయం కన్నడ సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధమైనవి. ఆదిపురాణం రాసిన పంపనను కన్నడ సాహిత్యం ఆదికవిగా కీర్తించింది. ఆయన రాసిన మరో కావ్యం విక్రమార్జున విజయం పంపభారతంగా, కన్నడ భారతంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. తెలుగువాడైన పంప కన్నడ సాహిత్య సృజనతోపాటు తెలుగులోనూ కావ్య రచన చేశాడనే విషయం వెలుగులోకి రావడంతో తెలుగు ప్రాచీనత అంశానికి మరింత బలం చేకూరింది.
      తెలుగు ప్రాచీనత మీద ఏనాడో పలు అధ్యయనాలు జరిగాయి. పంపన జీవిత విశేషాలకు సంబంధించిన పలు ఆధారాలను పురావస్తు శాఖ గుర్తించింది. కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని కురిక్యాలలో లభించిన శాసనం ఆధారంగా వారి తెలుగు మూలాలతోపాటు ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించిన ఆధారాలు లభించాయి. ‘కురిక్యాల శాసనం’లో మూడు కంద పద్యాలను పరిశోధకులు గుర్తించారు. ఇప్పటి వరకూ అందుబాటులో ఉన్న వాటిలో ఇవే అతి పురాతనమైనవి. ఈ శాసనాన్ని పంప తమ్ముడు జినవల్లభుడు వేయించాడు. ఈ పద్యాలు ఎవరి సృజన అనే విషయం పేర్కొనపోయినా ఆయన తమ్ముడు వేయించిన శాసనాలు, చేపట్టిన నిర్మాణాలన్నీ తన అన్నకు సంబంధించినవే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఆ దృష్ట్యా ఇవీ పంప కవివిగా భావించే వాళ్లే అధికం.
క్రీ.శ. 941 నాటి పద్మకవి...
ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యం మీద పరిశోధన చేసిన సాహిత్య చరిత్రకారులు నన్నయకు పూర్వం కొన్ని వందల సంవత్సరాల నుంచే సాహిత్యం ఉండవచ్చని అభిప్రాయపడ్డారు. తెలుగు సాహిత్యం మీద పరిశోధన చేసి ‘సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యం’ రచించిన ఆరుద్ర నన్నయకు పూర్వం మూడు వందల సంవత్సరాల చరిత్ర తెలుగు సాహిత్యానికి ఉంటుందని అభిప్రాయపడ్డారు. ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యంలో పద్మకవి, పద్మప్ప కవి పేర్లతో ఉన్నది ఎవరో కాదని, కన్నడలో ప్రసిద్ధుడైన పంప కవేనని నిర్ధరించారు. పద్మకవి, పద్మప్ప కవి పేరుతో ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యంలో పేర్కొనే కవి పంపనే అని నిడదవోలు వెంకటరావు నిర్ధరించారు. క్రీ.శ. 941లో పద్మకవి పేరుతో రచించిన ‘జినేంద్ర పురాణం’ పంపన కావ్యమేనని వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి కూడా తన ప్రబంధ రత్నావళిలో ప్రస్తావించారు. వీటికి కొనసాగింపుగా క్రీ.శ.931లో రాసిన విక్రమార్జున విజయం, ఆదిపురాణంలో పంపన తన వంశ, గోత్రనామ విశేషాలతోపాటు తన గత రచనలను కూడా ప్రస్తావించారని, కన్నడ కావ్యాలతోపాటు తన మాతృభాష అయిన తెలుగులో నాలుగు గ్రంథాలను రాసినట్లుగా పేర్కొన్నారు. వాటిలో జినేంద్ర పురాణం ఒకటిగా భావించవచ్చంటున్నారు.
      కన్నడలో పంపన రచించిన ఆదిపురాణం జైన తీర్థంకరుల కథ కాగా, విక్రమార్జున విజయం మహాభారత కథకు స్వేచ్ఛానుసృజన. పదహారు వందల ఏడు పద్యాలతో సాగిన ఈ కావ్యానికి విక్రమార్జున విజయం అని పంపన నామకరణం చేసినా, జనబాహుళ్యంలో పంపభారతంగా ప్రసిద్ధికెక్కింది. వ్యాస భారతంలో శ్రీకృష్ణ పాత్రకు ప్రాధాన్యం ఉంటే, పంపభారతంలో అర్జునుడే కథానాయకుడు.
వేంగిపర్రు నుంచి...
కురిక్యాల శాసనం 10వ శతాబ్దానిది. దీన్ని పంపన తమ్ముడు జినవల్లభుడు వేయించాడు. తమ కుటుంబం వేంగిపర్రు నుంచి వలస వచ్చినట్లుగా ఈ శాసనంలో జినవల్లభుడు పేర్కొన్నాడు. తన తండ్రి భీమప్పయ్య, తాత అభిమాన చంద్ర అని, తాము బ్రాహ్మణ కులానికి చెందిన వారమని, వైష్ణవ మతాన్ని వీడి జైనమతాన్ని స్వీకరించామని అందులో చెప్పాడు. ధర్మపురి పొలిమేరలో ఉన్న వృషభాద్రి మీద పంపన జీవిత విశేషాలను తెలియజేస్తూ జినవల్లభుడు మరో శాసనం వేయించాడు. ఈ శాసన సాహిత్యం, పంప కావ్యాల్లోని వంశ చరిత్ర, పూర్వ సాహిత్య ప్రస్తావన ద్వారా తెలుగు కావ్య రచనలు తెలుస్తున్నాయి. పంపన తెలుగులో నాలుగు కావ్యాలు రాసి ఉండొచ్చని కొందరి అభిప్రాయం. ఇక పంపన ఏ ప్రాంతానికి చెందిన వాడనే విషయం స్పష్టమే అయినప్పటికీ ఆయన బోధన్, వేములవాడకు చెందినవాడని చాలామంది భావిస్తున్నారు.
      జినవల్లభుడి శాసనాలు, సాహిత్యం ఆధారంగా పంపన పూర్వీకులు నేటి కోస్తా ఆంధ్ర ప్రాంతానికి చెందినవారనే స్పష్టమవుతోంది. పంప పూర్వీకులు దక్షిణ తూర్పు భారతదేశంలోని వేంగికి చెందినవాళ్లు. కృష్ణ, గోదావరి నదుల మధ్య ఉన్న ఈ వేంగి ప్రాంతంలో ఆరు గ్రామాలున్నాయి. వాటిలో ‘వంగిపళ్లు’ (వేంగిపర్రునే అప్పట్లో ఇలా అనేవారని ఓ వాదన) ప్రసిద్ధ అగ్రహారం. ఈ అగ్రహారంలో పంపన ముత్తాత తండ్రి మాదవ సోమయాజి నివసించాడు. సోమయాజి కుటుంబీకులు జమదగ్ని పంచాక్షీయ ప్రవరద శ్రీవత్స గోత్రికులుగా జినవల్లభుడి శాసనం స్పష్టం చేస్తోంది. సోమయాజి కొడుకు (పంప ముత్తాత) అభిమాన చంద్ర వంగిపళ్లు నుంచి నేటి గుంటూరు సమీపంలోని నెడుగొంది అగ్రహారానికి వలసపోయాడు. ఆయన కొడుకు కొమురయ్య. పంపన తాత కొమురయ్య తన కుటుంబంతో నేటి ఉత్తర కర్ణాటకలోని దర్వాడ ప్రాంతానికి వెళ్లాడు. కొమురయ్య కొడుకు బీమప్పయ్య. అనిగేరికి చెందిన జోయిన సింగన మనుమరాలు అబ్బలచ్చితో కొమురయ్యకు వివాహం జరిగింది. ఈ దంపతులకు క్రీ.శ. 902లో పంపన జన్మించాడు. దార్వాడలో యజ్ఞయాగాదుల్లో జంతుబలిని నిరసించి పంపన తండ్రి కొమురయ్య హిందూ మతాన్ని వీడి, జైనమతాన్ని స్వీకరించాడు. జైన ముని దేవేంద్రముని వద్ద కొమురయ్య శిష్యునిగా చేరాడు. కొమురయ్య ప్రభావంతో బిడ్డలు పంపన, జినవల్లభుడు కూడా జైన మతాన్నే అనుసరించారు. 
అరికేసరి ఆస్థానంలో...
కన్నడ భాషలో చిన్న వయసులోనే పట్టు సాధించిన పంపన 935 నుంచి 955 వరకు వేములవాడ చాళుక్య రాజులలో ప్రముఖుడైన రెండవ అరికేసరి ఆస్థానంలో పనిచేశాడు. ఆయన ఆస్థాన కవిగానే కాక దండనాయకుడిగా (సైనాపతి) కూడా పనిచేశాడనే అభిప్రాయం ఉంది. కత్తిపట్టి యుద్ధాలు చేసే వాడికి కలం పట్టి సాహితీ సృజన చేసే సామర్థ్యమూ ఉండటం విశేషం. బతుకుదెరువు కోసం కమ్మనాడు(గుంటూరు)లోని వంగిపళ్లు ప్రాంతం నుంచి దార్వాడకు వలసపోయిన పంపన పూర్వికులు, అరికేసరి ఆస్థానంలో కొలువు కోసం సబ్బినాడు (నేటి కరీంనగర్, నిజామాబాద్‌ జిల్లాలోని కొంత భాగం) ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు.
      రెండో అరికేసరి కొలువులోని కవుల్లో పంపన అగ్రగణ్యుడు. ఆయన దేశీ మార్గవిధానాల్లో కావ్య రచన చేశాడు.  అరికేసరి కొలువులో 941-42 మధ్య కాలంలో ఆయన కన్నడలో ఆదిపురాణం రచించాడు. ఇది మొదటి జైన తీర్ధంకరుడైన వృషభనాథుని కథ. దీన్ని మూడు నెలల వ్యవధిలో రచించినట్లుగా తన పూర్వ పురాణ ప్రస్తావనలో గుణసేనాచార్యుడు పేర్కొన్నాడు. ఆ తర్వాతి కావ్యం విక్రమార్జున విజయం. ఇది మహాభారత కథ. విక్రమార్జున విజయంలో 14 ఆశ్వాసాలు, 1604 పద్యాలు ఉన్నాయి. వ్యాస మహాభారతాన్ని ప్రాంతీయ భాషలో, దేశీయ గుణాలు జోడించి రాసిన మొదటి కృతి విక్రమార్జున విజయం. ఇది సాహిత్య చరిత్రలో దేశీ భాషలోని తొలి భారతం. పంపన విక్రమార్జున విజయంలో తనకు ఆశ్రయం ఇచ్చిన అరికేసరిని అర్జునుడితో పోల్చాడు. దీనిని ఆరు నెలల కాలవ్యవధిలో రాసినట్లుగా అనంతర కావ్యంలో పంపన చెప్పుకున్నాడు. పంపభారతాన్ని రాజు అరికేసరికి అంకితమిచ్చాడు. పంపన ప్రతిభా సంపత్తికి మెచ్చిన రాజు సబ్బినాడులోని ధర్మపురిని పంపనకు అగ్రహారంగా ఇచ్చాడు. ధర్మపురిలోని వృషభాద్రిపై జినవల్లభుని శాసనాలు ఈ విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
ప్రకృతి ప్రేమికుడు
పంపన తన రచనాశైలి గురించి చెప్పుకుంటూ... ‘హితమిత మృదువచన’ నా కావ్య భాష అని ప్రకటించాడు. పంపన తను పుట్టి పెరిగిన బనవాసిపైనా ప్రేమను చాటుకున్నాడు. నాలో ఏ ఆశలు కల్పించినా... ఏ కానుకలు ఆశ చూపినా... నన్ను హింసించినా... బనవాసిని మాత్రం మరువలేను అని అమిత ప్రేమను ప్రకటించాడు. ఆ బనవాసి దేశంలో ఏ కొండపై చూసినా పళ్లతో నిండిన చెట్లు, జాజి, సంపంగిపూల మొక్కలు, కుహూ అని కూసే కోకిలలు, ఝూంకరించే తుమ్మెదలు, ముఖాన చిరునవ్వులతో సల్లాపాలతో సాగిపోయే ప్రేమికుల సుందర దృశ్యాలే కనిపిస్తాయని తన బాల్యస్మృతులను కావ్య రచనలో తెలియజేశాడు. ఆ బనవాసి దేశం గురించి విక్రమార్జున విజయంలో ఇలా చెప్పాడు పంపన... ‘‘దక్షిణ దేశం నుంచి చల్లటి గాలి వచ్చినప్పుడు... మంచి మాటలు చెవిన పడ్డప్పుడు... ఇంపైన సంగీతం చెవిన పడ్డప్పుడు... వికసిస్తున్న మల్లెలు చూసినప్పుడు... ప్రేమ సుఖాన్ని అనుభవించినప్పుడు... వసంతోత్సవ సమయంలో... ఎవరు ఆపినా నా మనసుకు బనవాసి దేశమే స్ఫురిస్తుంది.’’
      పంపన అందమైన జీవితాన్నీ స్వప్నించాడు. విక్రమార్జున విజయంలో త్యాగం, భోగం, విద్య, సంగీతం, చర్చాగోష్ఠితో కూడిన దైనందిన జీవితం గడిపే వారే మనుషులు. మనిషంటే అలాగే బతకాలి. లేకుంటే బనవాసి (కర్ణాటక) వనంలో ఒక మానుగానో, కోకిల (పక్షి)గానో పుట్టాలన్నాడు. తండ్రి ప్రభావంతో జైనమతాన్ని అనుసరించినా జీవిత చరమాంకంలో సన్యాసాన్ని స్వీకరించి, బౌద్ధమత ప్రచారం చేశాడు. ధర్మపురి అగ్రహారంలో జీవించిన పంపన ఆ తర్వాత నిజామాబాదు జిల్లా బోధన్‌లో నివసించాడు. బోధన్‌లోనే క్రీ.శ.975లో జీవసమాధి పొందాడు. పంపన సమాధి శిథిల స్థితిలో ఇప్పటికీ ఉంది. ఇక్కడ వేయించిన శాసనం మీదా ఆయన జీవిత విశేషాలున్నాయి.
      తెలుగు ప్రాచీన సాహిత్యానికి సంబంధించి ఇంకా పరిశోధనలు జరగాలి. ఎందుకంటే, పంపన అయినా ఒకేసారి కావ్య నిర్మాణానికి పూనుకోలేడు. పూర్వ సాహిత్యాన్ని చదువుకుని ఉంటే తప్ప సొంతంగా కావ్య నిర్మాణం చేసేంత నైపుణ్యం అబ్బదు. అలా తరచి చూసుకుంటూ వెళ్తే తెలుగులో రచన ఎప్పుడు, ఎక్కడ ఎలా మొదలైందో తెలిసే అవకాశం ఉంది. అప్పుడు మరెందరో కవుల విశేషాలు వెలుగులోకి వస్తాయి. ఈ క్రమంలో మరింత కృషి చేయడం పరిశోధకుల బాధ్యత.


వెనక్కి ...

మీ అభిప్రాయం